#83 info steel Afgiftekantoor Brussel X - P910504 - Driemaandelijks - nummer 83 - 10-11-12 / 2025
Disponible dès maintenant pour vos projets L’initiative XCarb® rassemble les différentes activités de décarbonation d’ArcelorMittal vers un acier net zéro d’ici 2050. La production d’acier XCarb® de sources recyclées et renouvelables se fait en utilisant jusqu’à 100% de ferraille dans un four à arc électrique alimenté par de l’électricité 100% renouvelable, solaire et éolienne. Par conséquent, nos produits longs ont une empreinte carbone inférieure à 400kg de CO2-eq par tonne. La faible empreinte carbone de nos profilés et de nos barres d’acier se reflète dans notre déclaration environnementale de produit (EPD), gage de la transparence et de la durabilité de nos processus. 100% électricité renouvelable Jusqu’à 100% ferraille recyclée 100% groene stroom Tot 100% gerecycleerd schroot Nu beschikbaar voor uw projecten XCarb® is de verzamelnaam voor de verschillende decarbonisatie activiteiten van ArcelorMittal richting netto-nul staal tegen 2050. De productie van XCarb® gerecycleerd en hernieuwbaar geproduceerd staal gebeurt in een vlamboogoven die gevoed wordt met 100% groene, door zon en wind opgewekte, stroom en tot 100% schroot. Hierdoor hebben onze lange producten een CO2-voetafdruk van minder dan 400 kg CO2 Eq per ton. De lage CO2-voetafdruk van onze profielen en stafstaal wordt weergegeven in onze milieuproductverklaring (EPD), een garantie voor de transparantie en duurzaamheid van onze processen. Scan for more information
1 InfoSteel #83 — 2025/10-11-12 Editoriaal Driemaandelijks blad uitgegeven door Infosteel (het staalinformatiecentrum voor België en het G.-H. Luxemburg) Verantwoordelijke Uitgever: Koen Michielsen, General Manager Infosteel vzw Z.1 Researchpark 110, BE-1731 Zellik, België t: +32-2-509 15 01 info@infosteel.be - www.infosteel.be BTW: BE 0406 763 362 Redactieraad: magazine@infosteel.be Geert Bettens, Daphne Deckers, Bruno Dursin, Robrecht Keersmaekers, Hugo Koch, Jo Van den Borre en Jan van Hapert Vertaling en correctie: Infosteel & Rudi Vanmechelen Advertenties: info@infosteel.be - t: +32-2-509 15 05 Verspreiding : Gratis voor leden van Infosteel vzw Oplage: 2.400 exemplaren Verkoop per stuk: € 15 / nummer(iBTW) Lid worden: info@infosteel.be Alleen de auteurs zijn verantwoordelijk voor de artikels. De auteur gaat akkoord met publicatie van de toegezonden documenten. Alle rechten voorbehouden, die van vertaling en bewerking inbegrepen. ISSN 2032-281X Copyright 2025 by Infosteel nummer 83 – 10-11-12/2025 magazine voor architectuur, techniek & innovatie in staalbouw Coverbeeld De overkapping van het rugbyveld van Sart Tilman Tekening: bureau greisch Artikel op pagina 20 Beste lezers, Met deze 83ste editie van het InfoSteelmagazine sluiten we ook onze activiteiten voor 2025 af. Het was een goedgevuld jaar waarbij bijzondere aandacht ging naar de verdere ontwikkeling van het cursussen-aanbod en de vernieuwing van het magazine. Tegelijk hebben we vanaf de zomer ook de eerste aanzet gegeven voor een belangrijk agendapunt voor 2026 (en 2027): TOTEM en staalbouw. De bestaande TOTEM-tool (www.totem-building.be), voor het berekenen van de materialenmilieu-impact voor gebouwen in België, wordt immers door de verschillende Belgische overheden klaargestoomd om vanaf 2028 als officiële berekeningstool te gaan dienen in het kader van de EPBD (Energy Performance of Buildings Directive). Ik wil van deze gelegenheid dan ook gebruik maken om een dubbele oproep te doen. Aanbesteders willen graag snel en ondubbelzinnig de juiste informatie krijgen die ze nodig hebben als input voor de berekeningen. Dat vragen ze in de eerste plaats aan hun aanbieders. Het is vervolgens van belang dat die aanbieders een to-the-point antwoord kunnen geven. En daarvoor is het dan nodig dat ze minstens goed de vraag begrijpen. Daarom de eerste oproep: voor de organisaties die van ver of dichtbij betrokken zijn bij het aanbieden of ontwerpen van oplossingen voor gebouwen (zowel structuur, technieken als gebouwschil) lijkt het mij strategisch slim dat er minstens iemand binnenshuis goed bekend is met de TOTEM-tool. De voorbije maanden hebben wij (met een kleine werkgroep) echter al gezien dat het toch niet altijd gemakkelijk -of voor sommige gevallen zelfs onmogelijk- om een staal-oplossing correct in de huidige versie van de TOTEM -tool in te geven. Uiteraard hebben wij daarvoor contact met de beheerders en ontwikkelaars ervan. Maar hoe meer mensen nu meewerken en nadenken in die werkgroep, hoe sneller we problemen kunnen detecteren, over een werkbare oplossing nadenken en concrete verbeteringsvoorstellen formuleren. En daarmee dus mijn tweede oproep: bent u, of een collega, deze TOTEM -tool al actief aan het uitproberen, geef mij dan zeker een seintje. Na deze call-to-action, rest er mij vooral nog jullie een boeiende lectuur van dit magazine en zeker ook een fijne eindejaarsperiode toe te wensen. Veel leesplezier, Koen Michielsen, directeur Infosteel PODCAST www.infosteel.be/podcast Edition en français www.infosteel.be/fr/ publications/notre-magazine Editie in het Nederlands www.infosteel.be/publicaties/ ons-magazine Afzonderlijke Nederlands- en Franstalige editie / podcast Sinds korte tijd verschijnt er een afzonderlijke Nederlands- en Franstalige editie. Dat spaart op papier- en verzendingskosten, maar we hopen vooral dat het de leesbaarheid ten goede komt. Bovendien zijn sommige artikels eveneens beschikbaar in podcast-versie. Éditions distinctes en néerlandais et en français / podcast Depuis peu, nous publions des éditions distinctes en néerlandais et en français. Cela nous permet de réduire les coûts liés au papier et à l’expédition, mais nous espérons surtout que cela améliorera la lisibilité. De plus, certains articles sont également disponibles en version podcast. info steel
Inhoud Editoriaal 1 Van contractuele transactie naar een toekomstgerichte relatie 3 Werfbezoek aan de Campusbrug 4 Het nieuwe wereldwijde hoofdkantoor van ArcelorMittal krijgt vorm 6 De kracht van eenvoud 8 European Steel Design Awards 2025 10 Frame, een venster op de stad 12 Kunsthal BRUSK 16 De overkapping van het rugbyveld van Sart Tilman 20 Lassen aan thermisch verzinkt staal 24 IJzer, staal, Hennebique, hout + goud 26 Driemaal Boerentoren 30 Leden 32 P.4 P.12 P.6 P.20
3 InfoSteel #83 — 2025/10-11-12 COLUMN Daphne Deckers, CEO van Victor Buyck Steel Construction & Joost Merema, partner bij PRO6 managers vanuit een tijd waarin we onze projecten organiseerden langs de lijn van de transactie. Goede samenwerking vraagt echter meer van alle betrokkenen: openheid, communicatie en het vertrouwen dat iedereen het projectbelang vooropstelt. Een aanpak met een bouwteam biedt een stevig kader om complexiteit beter aan te kunnen. Maar let op: het maakt van een groot en ingewikkeld project nooit een risicoloze en eenvoudige opgave. Complexiteit van een opgave verdwijnt natuurlijk niet als sneeuw voor de zon door de enkele keuze van een bouwteam. Voor staalbouwers en -leveranciers biedt deze aanpak nieuwe mogelijkheden. Experts worden vanaf het eerste moment uitgenodigd om mee te denken. In de ontwerpfase kunnen alternatieven aangedragen worden vanuit techniek, maakbaarheid en logistiek. Deze aanpak voorkomt fouten, beperkt zo faalkosten en levert innovatieve en dus betere projecten op. Verstandig en spaarzaam omgaan met de beschikbare capaciteit Is dit dan dé beste aanpak voor àlle projecten. Wat ons betreft niet. Bij elk project moeten kosten en baten zorgvuldig worden afgewogen. Er is een belangrijk verschil tussen ‘early involvement and too early involvement’. Het draait erom de juiste partij op het juiste moment aan te laten sluiten. Bij complexe projecten met veel afstemming ligt dit moment eerder dan bij eenvoudige projecten waarvan de randvoorwaarden al grotendeels vastliggen. Bij deze laatste projecten zal daarom een traditionele manier van contracteren effectiever zijn. Het is namelijk essentieel om ook rekening te houden met de inzet van ons grootste kapitaal, de mens. De regie hierover ligt vooral bij de opdrachtgever, en het is cruciaal dat hij het belang hiervan inziet. Maakbedrijven bestaan om te bouwen. Elke inspanning van hun medewerkers is gericht op het realiseren van constructies en kunstwerken. Wanneer die inzet niet wordt omgezet in resultaat – bijvoorbeeld doordat tweefasencontracten voortijdig worden stopgezet – blijven partijen achter met een serieuze kater. Wij roepen opdrachtgevers (en specifiek overheden) op om daar vooraf goed met marktpartijen over te spreken, en zo te voorkomen dat waardevolle kennis, bouwcapaciteit en energie verloren gaan. Dit geldt overigens ook voor de aanbestedingsprocedure. Wanneer opdrachtgevers zoveel inzet vragen van soms vier of vijf partijen gedurende maandenlange procedures en er dan één partij wordt geselecteerd terwijl het werk van de anderen in de vuilbak verdwijnt, heeft dit directe gevolgen: verspilling van talent en capaciteit die in andere projecten moest geïnvesteerd worden. Samenwerken: de juiste contractvorm in functie van de randvoorwaarden van het project De keuze is niet meer óf we willen samenwerken, maar hoe vér we hierin willen en durven gaan, waarbij rekening gehouden wordt met de beschikbare middelen en het menselijk kapitaal. De uitdaging ligt in de praktijk, bij elk project en bij iedere deelnemer. Wij zijn positief over de mogelijkheden, zeker als die weloverwogen in functie van het project worden toegepast. Investeren in samenwerken is daarom geen trend van dit moment, maar de belangrijkste succesfactor voor innovatieve, sterke staalbouw in de toekomst. Ja, het vergt ook een beetje lef om oude gewoontes los te laten en de goede en minder goede ervaringen open met elkaar te delen. Wie samen verantwoordelijkheid neemt, bouwt aan vertrouwen én aan een sterker resultaat. Dat lijkt ons voor alle betrokkenen een mooie uitdaging! Dat samenwerking in de aanpak van projecten steeds meer centraal staat is inmiddels geen hype meer te noemen. Vanuit een breed gedragen beweging tussen praktijk en kennisinstellingen werkt men aan het realiseren van duurzame en rendabele projecten op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid vanaf de start van de eerste ontwerpfase. Bouwteam- en tweefasencontracten brengen afspraken samen en zorgen voor gezamenlijke regie waarbij contract-, proces- en projectmanagement geïntegreerd zijn. De internationale verzamelnaam voor dergelijke modellen luidt ‘collaborative contracting’. Maar waar liggen de nuances? Moet je al bij de eerste penstreek een hele reeks partners betrekken? En hoe ga je om met het beheer van kosten en de inzet van schaarse mensen? Ook onder traditionele contracten is samenwerking vanzelfsprekend mogelijk. Daarin zit niet ‘het’ verschil. Wel is het zo dat het ontwerp, de uitvoering en de verantwoordelijkheden bij traditionele contracten wel strikter naast elkaar zijn gedefinieerd. Wat is dan het verschil? Ontwerp, risico’s en prijs worden grondiger en gezamenlijk besproken. Pas na een gezamenlijk besluit over de technische en financiële kaders start de uitvoering. En dus niet eerder. Deze aanpak legt de nadruk op het gezamenlijk en vroegtijdig oplossen van problemen – op een moment dat de impact nog beperkt is: zo vroeg mogelijk tijdens het ontwerpproces. Collaboratief contracteren biedt kansen Ook wereldwijd wint collaboratief contracteren snel terrein. FIDIC lanceert volgend jaar een nieuw model als aanvulling van hun huidige contracten. Het NEC4-model uit het Verenigd Koninkrijk werd al als basis gekozen voor de Oosterweelverbinding. Vakmedia en congressen tonen waardering voor deze aanpak: innovatie groeit, risico’s worden transparanter en oplossingen worden proactief gezocht. Tegelijk blijft het een leerproces, en dat is logisch: we komen Van contractuele transactie naar een toekomstgerichte relatie: klant en marktpartijen als bondgenoten
Eind augustus 2025 organiseerde InfoSteel een werfbezoek aan de nieuwe fiets-en voetgangersbrug over het kruispunt van de Gouverneur Verwilghensingel met de Elfde-Liniestraat in Hasselt. Het bezoek werd, zoals gebruikelijk, voorafgegaan door een deskundige toelichting van de betrokken bouwpartijen, in de lokalen van de hogeschool PXL. Na een grondige studie verkoos het Agentschap Wegen en Verkeer de oplossing van een brug boven een duurder alternatief van een fietstunnel om het kruispunt veiliger te maken. Het finale ontwerp is van Arcadis in samenwerking met Stendess, en de brug werd gebouwd door TM Artes Roegiers-Aelterman. Ze heeft een open structuur en is een stalen kokerbrug, gemaakt uit 1500 ton staal. Inclusief de aanloopbruggen heeft de brug een totale lengte van 410 m (aanbrug 1, brug rond plein, aanbrug 2, hoofdoverspanning en spiraalbrug). De brug heeft een orthotroop brugdek en wordt ondersteund door stalen kokerkolommen. Over de Grote Ring heeft de overspanning een breedte van 7 m, terwijl de aanrijhellingen 5 m breed zijn. Voetgangers maken gebruik van trappen. Ze kronkelt langs de aanwezige oude platanen en verbindt de stadsdelen aan de binnen- en buitenkant van de Grote Ring. Meer nog, de brug sluit effectief aan op twee toekomstige gebouwen. Op de brug vind je belevingsplekken om te picknicken, te rusten of te vergaderen. De brug is een eyecatcher, een toegangspoort tot de campussen en de stad, en een plek van ontmoeting. Op 1 oktober 2025 werd ze gedoopt tot Campusbrug. Werfbezoek aan de Campusbrug ACTIVITEIT 1 2 3 Werfbezoek, augustus 2025 Tekst & beelden: InfoSteel Locatie: Gouverneur Verwilghensingel x ElfdeLiniestraat, Hasselt Opdrachtgever: Agentschap Wegen en Verkeer Limburg Architect/Concept: Arcadis Studiebureau: Arcadis / Stendess Hoofdaannemer: TM Artes Roegiers-Aelterman Staalbouwer: Aelterman Bouwpartners lid van InfoSteel: Aelterman, Arcadis, EBS, Stendess, Vinçotte 2 3 1
T +31 (0)71-5418923 E info@dutchengineering.nl W dutchengineering.nl ComFlor® 95met/avecCrushedends Staalplaat-betonvloeren Onderdeel van uitkragingen Ontwerpprogramma Programme de conception www.dutchengineering.nl Dalles mixte acier-béton Partie des porte-à-faux 248062_ADV_DutchEngineering_CF95.indd 1 26/05/2025 11:34 shop.infosteel.eu/steel-design-books/ Steel Design Steel Design is a set of English textbooks that are based on the EN version of Eurocode with differences in nationally defined parameters included in an annex. Where a country can make a national choice – or when non-contradictory complementary information may be used – this is indicated by a symbol (black square). Separate annexes contain (for now) the national choices for Belgium, Luxembourg, The Netherlands and Switzerland. These textbooks are intended for high-school and university level students. The content is applicable to designers who are not specialised in steel and steel construction. sign-series.indd 6 06/06/2025 09:01:47
Het nieuwe wereldwijde hoofdkantoor van ArcelorMittal krijgt vorm fie van ArcelorMittal, die duurzaamheid, innovatie en flexibiliteit combineert in grootschalige constructies, waarbij staal, glas en groene ruimtes worden geïntegreerd. Het gebouw heeft een kristalhelder uiterlijk, rijst spiraalsgewijs op en opent zich naar de stad toe met een groene gevel. ArcelorMittal Kirchberg Headquarters biedt flexibele en aanpasbare werk- en leefruimtes om de werknemers een uitstekende werkomgeving te garanderen. Zo zal elk van de 2600 werkplekken profiteren van natuurlijk licht. Het exoskelet van het gebouw is gemaakt van gerecycled en duurzaam geproduceerd XCarb®-staal, grotendeels vervaardigd in Luxemburg met gebruik van 100% gerecycled staal door middel van een elektrische oven, waarbij 100% hernieuwbare energie wordt gebruikt. Het staal is voornamelijk geproduceerd in Differdange en Belval en vervolgens verwerkt in het Steligence® Fabrication Centre. Het gebouw bevat geavanceerde producten en functionaliteiten die het resultaat Het toekomstige wereldwijde hoofdkantoor van ArcelorMittal wordt momenteel gebouwd aan de Avenue John F. Kennedy, in de wijk Kirchberg in Luxemburg-stad. Het innovatieve en duurzame gebouw is een eerbetoon aan het Luxemburgse staal, waarvan 14.000 ton in Luxemburg wordt geproduceerd. Het volledige potentieel van staal benutten Het project voor het hoofdkantoor was in 2017 het onderwerp van een internationale architectuurwedstrijd, die werd gewonnen door het architectenbureau Wilmotte & Associés uit Parijs. In het bestek werd aan de architecten gevraagd om ‘een eigentijds en duurzaam gebouw te ontwerpen dat het volledige potentieel van staal van vloer tot plafond benut’. ArcelorMittal kondigde in juni 2023 aan dat de eerste stalen balk van het 21 verdiepingen tellende gebouw was geplaatst. Dit gebouw is bedoeld als showcase voor de unieke rol die staal kan spelen in duurzaam bouwen. Het gebouw geeft een prominente plaats aan Steligence®, de exclusieve ontwerpfiloso1 2 3 ArcelorMittal Kirchberg Headquarters Brontekst : ArcelorMittal Renderings (1-3): Wilmotte & Associés Architectes Fotos (4-7): ArcelorMittal 3 2 1
7 InfoSteel #83 — 2025/10-11-12 WERF Locatie: Avenue John F. Kennedy, Luxembourg-Ville Opdrachtgever: ArcelorMittal Architect: Wilmotte & Associés Architectes Studiebureau stabiliteit: Bollinger+Grohmann Bouwpartners lid van InfoSteel: ArcelorMittal, Bollinger+Grohmann zijn van een nauwe samenwerking tussen de architect en de R&D-teams van ArcelorMittal. Dankzij de bouwtechnieken die voor het gebouw worden gebruikt, zal het energiezuinig zijn en een lage CO2-uitstoot hebben. Het gebouw zal volledig voldoen aan drie belangrijke milieulabels: ‘BREEAM Outstanding’, ‘DGNB Gold’ en ‘WELL Gold’1. “De geschiedenis van ArcelorMittal is onlosmakelijk verbonden met het staalerfgoed van Luxemburg. Van de oprichting van ARBED in Luxemburg tot de totstandkoming van Arcelor en uiteindelijk de evolutie van het bedrijf tot ArcelorMittal... We hebben voor Kirchberg gekozen omdat deze wijk het moderne gezicht van Luxemburg vertegenwoordigt: een dynamische internationale zakenwijk in het hart van Europa. Ons nieuwe hoofdkantoor zal het zichtbare symbool van onze visie zijn”, aldus Vijay Goyal, Executive Vice President van ArcelorMittal, tijdens een werfbezoek op vrijdag 26 september 2025. Pierre Engel, verantwoordelijk voor het bouwproject, voegde hieraan toe: “Wat staal- en glasarchitectuur betreft, zijn de materialen die vandaag beschikbaar zijn, de materialen waar Ludwig Mies van der Rohe, de meester van het Bauhaus, van gedroomd zou hebben. Ze omvatten ons koolstofarm staal, dat grote overspanningen en slanke kolommen mogelijk maakt, maar ook uitzonderlijk glas, dat het gebouw van natuurlijk licht en een uitstekende isolatie voorziet.” De bouw van het nieuwe hoofdkantoor vordert snel en het gebouw is nu al een opvallende verschijning in het zakendistrict Kirchberg. Op dit moment telt het gebouw meer dan elf verdiepingen en het zal naar verwachting in 2027 klaar zijn om de medewerkers van ArcelorMittal te verwelkomen. 1 BREEAM: milieuprestaties en efficiënt gebruik van natuurlijke rijkdommen. DGNB: holistische benadering die economische, ecologische en sociaal-culturele criteria integreert. WELL: gezondheid, comfort en welzijn van de gebruikers van het gebouw. 4 Werfbeeld achtergevel 5 Werfbeeld achtergevel 6 Werfbeeld auditorium 7 Werfbeeld detail staalconstructie 7 6 5 4
De kracht van eenvoud: Waarom minder druk leidt tot meer rendement in de staalbouw “Bij veel bedrijven zie je dat er vooral wordt gestuurd op controle,” zegt Oudenaarden. “Maar controle geeft geen grip, inzicht wél. Zodra mensen begrijpen waarom iets stokt, kunnen ze het ook zelf verbeteren. Dat is de kracht van eenvoud: het brengt verantwoordelijkheid terug waar die hoort.” Een klantvoorbeeld: eenvoud in actie Het is belangrijk om Lean werken niet te zien als een project, maar als een blijvende manier van werken. Naast het duidelijk formuleren en neerzetten van een visie vergt het vooral doorzettingsvermogen en discipline. “Lean is geen copy-paste van iemand anders. Je moet kijken wat in jouw context, met jouw mensen, werkt. De ene keer draait het om het neerzetten van de juiste mensen op de juiste plek, de andere keer om het optimaliseren van de machine-inzet. Dat bewerkstelligen gaat niet van de ene op de andere dag. Het is een cultuur van herhalen, herhalen, herhalen. Steeds weer. Kleine stappen, gedragen door het team, leveren het grootste verschil.” Die aanpak brengt niet alleen hogere productiviteit, maar ook meer eigenaarschap en trots op de werkvloer. Medewerkers leren samen naar het geheel te kijken in plaats van enkel naar hun eigen taak. Het resultaat is een stabielere flow, minder stress en meer plezier in het werk. “Dat is wat we bij meer bedrijven zien,” zegt Oudenaarden. “Zodra je processen vereenvoudigt en mensen meeneemt in het waarom, verandert de energie. Het werk wordt voorspelbaar, de samenwerking hechter en het vertrouwen groeit.” Projecten in de staalbouw worden steeds complexer. Deadlines staan onder druk, ervaren vakmensen zijn schaars en de verwachtingen nemen toe. Veel bedrijven reageren door harder te werken, strakkere planningen te maken en meer te controleren. Maar dat levert zelden het gewenste resultaat op. “De winst zit niet in harder werken, maar in eenvoud,” zegt Niels Oudenaarden, commercieel directeur bij Liemar. Volgens hem ligt de kracht van verbetering niet in nieuwe regels of controles, maar in het terugbrengen van processen tot hun essentie. “Zodra je echt ziet waar waarde ontstaat en waar niet, verandert alles. Je krijgt rust in je planning, rust in de aansturing en rust op de werkvloer. En die rust is precies wat rendement mogelijk maakt.” Het lijkt eenvoudig, maar dat is het niet. Veel organisaties zitten gevangen in hun eigen systemen en gewoontes. Er wordt eindeloos geschakeld, overlegd en herpland. Niet omdat het werk te veel is, maar omdat het overzicht ontbreekt. “Iedereen doet z’n best, maar de energie lekt weg in de ruis tussen afdelingen,” legt Oudenaarden uit. “Eenvoud helpt om die ruis te verwijderen. Dan zie je pas wat echt waarde toevoegt.” Van controle naar vertrouwen Wie leert kijken naar waar de waarde écht ontstaat, ontdekt al snel dat het vaak niet om grote veranderingen gaat, maar om het zetten van kleine, consequente stappen. In plaats van harder te trekken aan het proces gaat het erom de blokkades weg te nemen die het proces vertragen. Auteur: Niels Oudenaarden Beelden: Liemar 1 Door de stroom van producten fysiek zichtbaar te maken, werd in één oogopslag duidelijk waar handelingen elkaar kruisten en waar tijd verloren ging. (Kennissessie op 11 september 2025) 1
9 InfoSteel #83 — 2025/10-11-12 Eenvoud als hefboom voor groei Wie met Lean aan de slag gaat, merkt dat de echte winst niet ligt in cijfers of dashboards, maar in gedrag. Bedrijven die leren kijken vanuit waarde bouwen stap voor stap aan stabiliteit. De doorlooptijd verkort, de faalkosten dalen. En dat is geen toeval. Zodra processen helder zijn, worden beslissingen zuiverder en verbeteringen duurzamer. “Het mooiste moment,” zegt Oudenaarden, “is wanneer een team zelf ziet dat het beter werkt. Dan gaan de resultaten voor je werken en heb je geen controles meer nodig, dan is het systeem zelflerend geworden.” Kennisdeling als versneller Omdat het écht draait om het groeien in de manier van denken en werken laat Liemar klanten en relaties hier regelmatig kennis mee maken. Niet om een methode te promoten, maar om inzicht te delen. In workshops en sessies worden herkenbare situaties besproken, soms zelfs letterlijk nagespeeld. “Op die momenten valt de frank pas echt,” vertelt Oudenaarden. “Mensen ervaren zelf wat er gebeurt als je de ruis weghaalt. Ze zien dat rust geen vertraging is, maar juist de voorwaarde om te versnellen.” KENNISSESSIE Het doel is niet om één manier van werken op te leggen, maar om bewustzijn te creëren. Zodra iemand begrijpt hoe eenvoud werkt, verandert de manier van denken vanzelf. “De stap naar betere bedrijfsvoering begint met inzicht,” zegt Oudenaarden. “Zonder inzicht geen grip, en zonder grip geen rendement.” De essentie van eenvoud Lean is geen doel op zich, maar een manier van kijken. Minder regels, meer inzicht. Minder controle, meer vertrouwen. Minder druk, meer rust. Bedrijven die dat durven, ontdekken dat groei niet voortkomt uit harder werken, maar uit beter begrijpen. “Wie rust organiseert, wint rendement,” vat Oudenaarden samen. “Niet omdat het werk minder wordt, maar omdat het overzicht terugkomt. Eenvoud is geen beperking. Het is de hefboom van groei.” 2 3 Lego-oefening waarin deelnemers samen een fictieve productielijn bouwen. 4 Resultaatbespreking Kennisdeling als fundament voor vooruitgang Samen met Infosteel organiseert Liemar regelmatig praktijkgerichte workshops en kennissessies voor de metaal- en staalbouw. Daarbij ligt de nadruk op organisatorische en bedrijfskundige thema’s, zoals Lean, Onderhanden Werk (WiP) en de digitale werkplaats, maar ook op operationele vraagstukken zoals de implementatie van Peppol. Deze onderwerpen staan ook komend jaar weer op de agenda. De insteek is steeds praktisch: deelnemers gaan zelf aan de slag met herkenbare situaties uit hun eigen organisatie. Zo wordt de vertaalslag gemaakt van theorie naar dagelijkse praktijk – van inzicht naar toepassing. Door kennis te delen en samen te leren, ontstaan concrete verbeteringen in efficiëntie, samenwerking en rendement. Zo groeit de sector niet alleen in technologie, maar ook in vakmanschap en inzicht. Houd voor actuele data en thema’s de activiteitenpagina’s en nieuwsbrieven van Liemar en Infosteel in de gaten. 2 3 4
De winnaars zijn bekendgemaakt European Steel Design Awards 2025 The Berkeley, gelegen tussen het historische Knightsbridge en Belgravia, is een van de toonaangevende hotels in Londen en biedt een idyllisch uitzicht op Hyde Park. Het hoofdgebouw werd voltooid in 1972 en later uitgebreid in 2006 om de capaciteit van het gebouw te vergroten. De bouwheer, Maybourne Hotel Group, verwierf twee aangrenzende locaties. Oorspronkelijk was het de bedoeling om The Berkeley uit te breiden, maar Maybourne besloot uiteindelijk om een apart luxe hotel te bouwen, The Emory, dat op unieke wijze diensten en faciliteiten deelt met The Berkeley. The Emory Hotel, ontworpen door RSHP (Rogers Stirk Harbour + Partners) en WSP, bestaat uit een gebouw van 10 verdiepingen met een oppervlakte van ongeveer 7000 m2 en 96 hotelkamers. De bovenbouw wordt bediend door twee centrale liften en een brandtrap aan de zuidzijde. Om open ruimtes mogelijk te maken, zijn de bovenste verdiepingen opgehangen aan de dakconstructie. Een kleine brug verbindt het nieuwe blok op elk niveau met de bestaande noordvleugel. Een van de ontwerpdoelstellingen voor de constructie was om een vergelijkbare vloerhoogtes te realiseren als die van de bestaande noordvleugel. Hierdoor kunnen dezelfde verdiepingshoogtes worden gerealiseerd en is er een gelijkwaardige circulatie tussen de twee gebouwen mogelijk. De winnaar van de ESDA 2025 Laureate en Special Awards werd bekendgemaakt en gehuldigd tijdens de International Conference & Workshop On Seismic Design Of Steel Structures And Retrofit op 16 oktober 2025 in Istanbul. De European Steel Design Awards worden om de twee jaar uitgereikt door de European Convention for Constructional Steelwork (ECCS) om creatief en uitmuntend gebruik van staal in de architectuur te stimuleren. De prijzen zijn bedoeld voor eigenaren, architecten, ingenieurs, hoofdaannemers en staalbouwers. Staal staat bekend om zijn hoge potentieel op het gebied van sterkte, duurzaamheid, ontwerpflexibiliteit, aanpasbaarheid, recyclebaarheid en herbruikbaarheid. De huidige staalconstructies kunnen optimaal worden aangepast aan het moderne leven en de renovatie van historische elementen van onze gebouwde omgeving, zowel in steden als op het platteland. Staal is ook het perfecte materiaal om een circulaire economie te realiseren en tegelijkertijd de nodige ruimte te laten voor creativiteit in het ontwerp. LAUREAAT The Emory Hotel, Londen (UK) Brontekst & beelden : ECCS 1 2
11 InfoSteel #83 — 2025/10-11-12 SPECIALE PRIJS Structurele kunstzinnigheid - Dalkebrü cke Gü tersloh (DE) De Dalke-brug in Gü tersloh vervangt een vervallen voetgangersbrug en verbindt de stad en het platteland op een toegankelijke manier. De innovatieve staalconstructie integreert alle elementen op functionele en esthetische wijze. Met zijn minimalistische ontwerp, efficiënt materiaalgebruik en weerbestendig staal maakt hij zowel technisch als architectonisch indruk en vormt hij een duurzame, elegante constructie met een hoge herkenningswaarde. SPECIALE PRIJS - Duurzaamheid Lab42, Amsterdam (NL) LAB42 is een multifunctioneel gebouw voor de groeiende Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica (FNWI) van de UvA. Het gebouw van ongeveer 14.000 m2 huisvest het Instituut voor Informatica, het Instituut voor Logica, Taal en Computatie en het Innovatiecentrum voor Kunstmatige Intelligentie. Het gebouw oogt transparant en toegankelijk door de modulaire rasterstructuur die op zeer diverse wijze is gevuld met hout, glas, staal en 3D-geprinte constructies. In de transparante plint zullen binnenkort de Visualization-, Robo- en Game-labs voor iedereen zichtbaar zijn. Binnen loopt een hoog en licht atrium diagonaal door het hele gebouw en zorgen speelse vides, verbindende loopbruggen en gevarieerde werklandschappen voor een structuur die duidelijk en overzichtelijk is, maar ook dynamisch en inspirerend. Het stalen hoofdframe van het gebouw bestaat uit een 100% herbruikbare structuur die werkt als een soort rekkenstelsel dat tot in het kleinste detail kan worden gedemonteerd en opnieuw ingedeeld. Deze demontabele constructie maakt het gebouw flexibel in het dagelijks gebruik, maar ook toekomstbestendig en gemakkelijk aan te passen aan nieuwe ontwikkelingen en samenwerkingen. ESDA25 SPECIAL BRIDGE AWARD Panoramische paden Hardangervidda, Vøringsfossen (NO) Vøringsfossen is sinds het einde van de 19e eeuw een bestemming voor natuurliefhebbers, kunstenaars en toeristen en is een van de meest bezochte toeristische attracties van Noorwegen. Jarenlang had het gebied te kampen met erosie van het terrein, slechte bereikbaarheid, zwerfvuil en onvoldoende veiligheid, wat tot verschillende dodelijke ongevallen heeft geleid. Het project omvat een aaneengesloten promenade rondom de waterval, met uitkijkpunten, rustplaatsen, toiletvoorzieningen en parkeerplaatsen, waarbij de 182 m hoge waterval centraal staat. Naast het beschermde landschap zijn ook verschillende erfgoedlocaties opgenomen, zoals de monumentale oude stenen brug, Vøringfoss bru. De nieuwe maatregelen variëren in omvang en complexiteit, van kleine trappen en smalle paden tot geavanceerde brug- en platformconstructies. 1 The Emory Hotel, Londen foto ©bysteel 2 Dalkebrü cke Gü tersloh foto ©Benno Schulz Fotografie 3 Lab42, Amsterdam foto ©Lab42 Benthem Crouwel Architects 4 Vøringsfossen, Noorse toeristische routes Hardangervidda - foto ©Hølmebakk Øymo ACTUALITEIT 3 4 www.steelconstruct.com/ awards/esda2025/
Complex, innoverend, flexibel: Frame, een venster op de stad Welbewuste ontwerpkeuzes Het gebouw is op verschillende vlakken vernieuwend te noemen. “Het resultaat van een aantal bijzondere maar welbewuste ontwerpkeuzes” volgens architect Guillaume Bostoen van het Brusselse bureau Baukunst, dat voor dit project samenwerkte het Franse architectenkantoor Bruther. “Het concept is opgevat als een opeenstapeling van moduleerbare platforms vrij van structurele hindernissen. Omdat de volledige breedte van het centrale deel op raatliggers met een overspanning van 15 m steunt, blijven alle vloeren open en vrij, waardoor een maximale flexibiliteit ontstaat. De verticale circulatie – trappen, liften, dienstruimtes – werd in dubbele betonkernen buiten het centrale gedeelte aan de achter- en zijkant (noord- en oostzijde) ondergebracht en draagt bij tot de stijfheid van het gebouw.” Exoskelet De vloerplaten van de plateaus werden zo licht mogelijk ontworpen en bestaan uit staalplaat-betonvloeren met een geprofileerde staalplaat van 77 mm hoog (Cofraplus® 77) met opgestort beton voor Vlakbij de VRT/RTBF-toren aan de Reyerslaan in Schaarbeek liet de Brusselse Maatschappij voor Stedelijke Inrichting (MSI) met de steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling een opvallend gebouw optrekken, Frame. Frame wordt het visitekaartje van het 9,5 ha grote nieuwe Mediapark De naam verwijst tegelijk naar het kader dat het gebouw zal bieden voor de ontwikkeling van mediasystemen en de structuur van de zuidelijke hoofdgevel aan de Kolonel Bourgstraat. Met zijn circa 10.000 m2 omschrijven de opdrachtgevers het als een multifunctioneel media-ecosysteem en is het de voorafspiegeling van wat Mediapark Brussels zal zijn, een mediacluster die onder meer de nieuwe gebouwen van de VRT en RTBF, in aanbouw momenteel, moet huisvesten. Maar het Brussels Gewest wil tegen 2040 een volledig nieuwe wijk ontwikkelen met woningen, nieuwe bedrijven in de media- en communicatiesector, buurtvoorzieningen (winkels, school, crèche) en een park van 8 ha. Tekst: Jos Segaert Foto's: InfoSteel Tekeningen: CSM Steelstructures 1
13 InfoSteel #83 — 2025/10-11-12 PROJECT een totale dikte van 16 cm. Ze rusten op vloerliggers (ACB®-raatliggers) die met stiftdeuvels in de betonlaag zijn verbonden. Deze liggers rusten via een stalen randligger en speciale verbindingsstukken op 9 T-vormige betonkolommen aan de noordzijde. Aan de zuidzijde worden de vloerplaten via cilindervormige verbindingsstukken en diagonale trek- en drukstaven verbonden met het exoskelet. De oneven bouwlagen steunen rechtstreeks af op het exoskelet, terwijl de even bouwlagen met trekkers aan de bovenliggende bouwlaag opgehangen worden. Bij de dakverdieping is een stalen vakwerk voorzien om de krachten op te vangen. Het exoskelet bestaat uit 4 rijen van elk 10 stalen kaders opgebouwd uit kokerprofielen en rust vanaf het straatniveau tot de funderingen op 5 taps-toelopende massieve kolommen. Kwaliteitsarchitectuur “Het is fijn als je kunt werken met een bouwheer met ambities en een passie voor high quality architectuur” vult Kenny Verbeeck, ingenieur-architect bij het studiebureau Bollinger+Grohmann aan. “Met Frame was het uitgangspunt: hoe kunnen we vanuit de structuur de architectuur valoriseren: façade engineering combineren met structure engineering. Op zich lijkt dit laatste misleidend eenvoudig. Detaillering was in dit project van zeer groot belang. De zuidzijde wordt zoals gezegd gevormd door een groot stalen frame met vloerplaten die ertussen zweven en zo licht mogelijk zijn. De vloeren steunen op IPE-uitgesneden raatliggers die enerzijds aan de noordzijde op betonnen T-kolommen zijn bevestigd. Anderzijds verdelen de meerdere modules van het stalen frame de krachten in de zuidgevel. 1 Zicht vanop de Reyerslaan, met de VRT-toren. 2 Zicht op de oostgevel en zuidgevel 3 De structuur zichtbaar doorheen het zonnescherm 4 Detail van het zonnewerend scherm 2 4 3
Druk-en trekstaven komen samen in een kader van vierkante vakken en brengen de krachten over. Ze zorgen mee voor lichtheid in de gevel.” Challenge Ook voor staalbedrijf CSM was Frame een hele uitdaging. “Aan de hand van de aanbestedingstekeningen en de detailberekeningen van Bollinger+Grohmann hebben we een 3D-productiemodel opgebouwd” zegt engineering manager Brecht Eben. “Het model bevat alle bouwdelen zoals deze naar de werf gaan, inclusief tijdelijke montagekoppelingen, overlengte voor het opvangen van de laskrimp en bouwtoleranties en alle las-voorbewerkingen. Voor de tijdelijke montagekoppelingen werkte de staalbouwer zijn eigen 3D-rekenmodel uit waarbij iedere montagestap afzonderlijk werd getoetst en de omhullende verbindingskrachten van de montagevoegen werden verzameld. Aangezien alle kokers binnen dit project uit vier samengestelde platen met lange lassen zijn opgebouwd, werd ook veel aandacht besteed aan Z-kwaliteit en geschikte lasvolgorde”. De montage zelf bleek niet evident. Omdat de bouwlagen aan elkaar ophangen en de zuidgevel pas stabiel is als hij volledig klaar is, werden de verdiepingsvloeren tijdelijk ondersteund en geschoord totdat de zuidgevel was opgetrokken. “Bij het bouwen van de zuidgevel werd gekozen om de knopen waarop de trek- en drukstaven aansluiten zoveel mogelijk in de werkplaats te lassen”, voegt Brecht Eben eraan toe. “De liggers van de zuidgevel zijn dan met tijdelijke boutverbindingen gekoppeld en volledig op de bouwplaats gelast, waarbij de lasvoeg net buiten de knoop ligt. Nadat alle werflassen waren uitgevoerd, werden de tijdelijke hulpconstructies systematisch verwijderd”. “In totaal werd circa 1000 ton staal verwerkt, vooral plaatmateriaal” besluit Brecht Eben. “De samengestelde kokers werden onder poederdek aan elkaar gelast. Logischerwijs werd bij dit project veel op de bouwplaats gelast (7000 uren in het atelier versus 5200 uren op de bouwplaats)”. Een multifunctioneel media-ecosysteem De bovenste verdiepingen zijn voorzien voor de regionale TV-zender BX1, Screen Brussels, IHECS Academy en het Centre Vidéo Bruxelles. Een concessiehouder moet de gelijkvloerse en eerste verdie7 6 X4 55 PRS350x30 PRS350x10 14 PRS350x40 350 PRS350x40x10 PRS350x10 14 14 14 14 14 14 30 14 30 40 10 40 360 30 313 313 55 70 70 5
15 InfoSteel #83 — 2025/10-11-12 ping activeren met een programma dat helemaal of gedeeltelijk toegankelijk is voor het publiek maar dat ook een diensten- en bedrijvencentrum omvat met de focus op media en audiovisuele deelplatformen. De andere verdiepingen zullen verhuurd worden. Gilles Delforge, directeur van de Maatschappij voor Stedelijke Inrichting is zeer verheugd met het resultaat en besluit: “Dit is een grote stap in de richting van twee hoofdopdrachten van MSI. Enerzijds is Frame een belangrijke schakel van Mediapark Brussels waarvan wij als coördinator de operationele stadsontwikkeling op ons nemen, anderzijds maakt Frame deel uit van een reeks regionale voorzieningen die MSI de komende jaren wil realiseren”. Met Frame heeft het Brussels Gewest er een opmerkelijke landmark bij. Het gaat daarbij een subtiele dialoog aan met zijn omgeving en is klaar om zich aan te passen aan de toekomstige evolutie in de mediawereld. Locatie: Reyerslaan/Kolonel Bourgstraat, Schaarbeek Opdrachtgever: Maatschappij voor Stedelijke Inrichting van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (sau-msi.brussels) Architect: Baukunst+Bruther Studiebureau stabiliteit: Bollinger+Grohmann Hoofdaannemer: TV BAM Interbuild Groven+ Staalbouwer: CSM Steelstructures Bouwpartners lid van InfoSteel: ArcelorMittal, CSM Steelstructures, Bollinger+Grohmann 5 Detail van de verbinding tussen de stalen kader en de diagonale trek- en drukstangen. 6 Werfbezoek met InfoSteel in september 2024 7 De tijdelijke schoring van de staalplaatbetonvloeren en de raatliggers. 8 9 10 11 Details van het stalen frame aan de zuidgevel. 11 10 9 8
Kunsthal BRUSK. Staal als drager van ruimte en licht de nokhoogte beperkt uit respect voor de omliggende gebouwen, de bestaande zichtassen en de historische skyline. Ney & Partners was verantwoordelijk voor het ontwerp van de draagstructuur van het volledig project waaronder de staalstructuur van de twee tentoonstellingsruimtes en het hangend dak van de Scala Grande. Het detailontwerp en de vormgeving van de staalknopen werden binnen het kader van deze design & buildopdracht uitgewerkt door de staalaannemer (De Wandeler). Vanaf de start werd resoluut gekozen voor tentoonstellingsruimtes met natuurlijk licht. Hun respectievelijke vorm en de twee grote dakramen zijn niet enkel een verwijzing naar de historische typologie van het kunstenaarsatelier, ze willen ook een kwaliteit verlenen die herinnert aan de ruimte waarin het kunstwerk gemaakt en voor het eerst ervaren werd. In 2019 lanceert de stad Brugge een mededingingsprocedure met onderhandeling voor het ontwerpen en realiseren van een nieuwe museum-en kunstsite in Brugge naast het bestaande Groeningemuseum. Het ontwerp van het team onder leiding van Robbrecht & Daem Architecten en Olivier Saelens Architecten en CIT Blaton als hoofdaannemer wordt als laureaat bekroond. De tentoonstellingshal herbergt twee museumruimtes op een verhoogd niveau gebouwd en van elkaar gescheiden door een publieke doorgang (Scala Grande), zodat er een open, transparant en vrij toegankelijke gelijkvloerse verdieping ontstaat. De tentoonstellingsruimtes zijn ruim (40x40 m en 40x20 m) en hebben een vrije hoogte tot 13,75 m om internationale reizende tentoonstellingen van zowel klassieke als hedendaagse werken te kunnen ontvangen. Tegelijk wordt Auteurs: Jeroen Vander Beken - Antoine Broux (Ney & Partners) Foto’s: © Antoine Broux, © Femke den Hollander (BRUSK Musea Brugge) Tekeningen: Ney & Partners Plaats: Garenmarkt 8, Brugge Opdrachtgever: Stad Brugge Architect: TV Robbrecht en Daem Architecten - Olivier Salens Architecten Studiebureau stabiliteit: Ney & Partners Algemeen aannemer: CIT Blaton Staalbouwer: De Wandeler Bouwpartners lid van InfoSteel: De Wandeler, Ney & Partners, SECO 1
17 InfoSteel #83 — 2025/10-11-12 De stalen dakstructuur van de twee tentoonstellingsruimtes is opgebouwd uit een reeks spanten zonder horizontale trekkers zodat een obstructievrije binnenruimte ontstaat. Vanwege de beperkte nokhoogte en het gedrongen profiel van de spanten zijn de spatkrachten groot. Voor de grote tentoonstellingsruimte worden deze spatkrachten niet via buiging in de verticale randkolommen opgenomen, maar in evenwicht gebracht door een horizontale ring die rond de zaal loopt. Het dak van de gaanderijen maakt hierin een essentieel onderdeel uit van de hoofddraagstructuur. De buitenwanden blijven daardoor slank, terwijl ze tegelijk wel instaan voor de globale horizontale stabiliteit. In de zalen is de primaire structuur enkel zichtbaar ter hoogte van de dakramen. De breedte van de op maat gemaakte I-liggers sluit aan op het schrijnwerk. Hun lijf wordt verstijfd met een driehoekig patroon van verstijvers, een subtiele verwijzing naar de vakwerkliggers van historische dakspanten. PROJECT 1 Zicht vanaf de Eekhoutpoort 2 Dwarsdoorsnede door de grote zaal met noorderlicht (aan de rechterzijde) 3 Isometrie van de staalstructuur 3 D E F G H 96 00 9600 9600 9600 11 50 4050 5600 5600 5600 5600 5250 5550 37 0 3910 720 H EB240 +20. 29 +20. 197 +13. 300 +14. 704 +16. 109 +17. 513 +18. 918 H EA300 HEA320 HEA320 HEA320 HEA320 HEA320 HEB500 HEA300 58 0 +11. 475 1588 1650 1650 1588 1588 H EA120 IPE 30 0 H EB300 50 00 H EA240 +11. 475 43 0 +10. 495 +10. 150 +10. 250 +10. 100 185 3175 3300 3175 H EA360 HEA360 SH S 360x16 H EA360 33 40 H EM280 HEM280 H EA240 HEB240 H E A 240 +10. 410 50 0 250 86 1 250 500 +10. 250 1600 H E A 120 H E A 14 0 H E A 120 H E A 14 0 H E A 120 H E A 14 0 H E A 100 H E A 12 0 H E A 100 H E A 12 0 H E A 100 H E A 12 0 H E A 100 H E A 10 0 H E A 100 H E A 10 0 H E A 100 H E A 10 0 H E A 100 H E A 10 0 H E A 100 H E A 10 0 H E A 100 H E A 10 0 H E A 100 H E A 10 0 H E A 100 H E A 10 0 H E A 100 H E A 10 0 H E A 100 H E A 10 0 H E A 100 H E A 10 0 H E A 100 H E A 10 0 H E A 120 H E A 10 0 H E A 120 H E A 10 0 H E A 120 H E A 10 0 H E A 140 H E A 12 0 H E A 140 H E A 12 0 H E A 140 15 0 H E A 340 15 0 H E A 340 Va kwerk te verlagen met 23cm om ruimte voor goot te voorzien +12. 284 1443 1443 1443 60 .68° 60 .68° 58 0 1300 300 H E A 240 D E F G H 96 00 9600 9600 9600 +20. 29 +20. 197 3175 3300 3175 185 +13. 262 +14. 667 +17. 476 +18. 880 H EB800 HEB800 HEB800 HEB800 HEB800 HEB800 HEA360 HEA360 HEA360 SH S 360x16 H EA300 HEA240 HEA240 +11. 475 +11. 475 1588 1588 1650 1650 1588 +16. 071 H EB300 +10. 250 +10. 150 +10. 180 +10. 250 25 0 500 50 0 250 861 58 0 15 0 H E A 240 H EB240 IPE 30 0 H EB300 50 00 37 0 3910 720 +10. 495 H EA240 HEA300 HEA180 1300 300 +12. 284 38 50 33 64 15 0 58 0 IPE 30 0 +10. 495 52 00 5600 5600 5600 5600 5250 5550 NI V +1 +4.50 NI V +2 +8.28 NI V +3 +11.88 V +1_1/2 +6.48 V +2_1/2 +9.90 2
De twee zalen zijn structureel onafhankelijk en een uitdaging was het hangend dak tussen beiden. Het dak is beperkt gesegmenteerd maar het was gewenst alsnog gebruik te maken van de trekkracht die ontstaat door de gekozen vorm, zodat de globale buiging in de elementen gereduceerd kan worden. De hoofddraagstructuren van de grote en kleine zaal waartussen deze ‘ketting’ wordt opgehangen, kunnen echter onafhankelijk van elkaar bewegen onder wisselende windbelasting. Een glijoplegging langs één van beide zijden is echter geen optie aangezien hierdoor het ‘kettingeffect’ zou verdwijnen en de structuur zuiver in buiging van de ene naar de ander zaal zou dragen. De introductie van een extra scharnier tussen het tweede en derde segment laat echter toe dat de structuur samen- of uitvouwt naargelang de grote en kleine zaal dan wel naar elkaar of uit elkaar bewegen. BRUSK is gerealiseerd op de site Garenmarkt, grenzend aan het Groeningemuseum in het historische stadscentrum van Brugge. Gezien de beperkte logistieke toegang – zowel door de nauwe stedelijke context als door de restrictieve werftoegang – werd de staalstructuur gedimensioneerd in segmenten van maximaal 13 m lengte. Tijdens de montage is het volledige spant tijdelijk geschoord tot de voltooiing van de ringbalk, die de horizontale spatkrachten in evenwicht brengt. 4 Werffoto van de gaanderij 5 Werfbeeld met OLV-kerk en de Sint-Salvatorskathedraal op de achtergrond 4 5
19 InfoSteel #83 — 2025/10-11-12 6 Planzicht Scala Grande met aanduiding van de scharnieren in het hangend dak D D E E F F G G H H 02 02 03 03 04 04 05 05 06 06 07 07 08 08 09 09 A A B B 1 1 96 00 9600 9600 9600 9600 9600 9600 67 200 96 00 9600 9600 9600 38 400 C C Scharnier met DX vrij. Vy ≠ Vz ≠ 0 Nx = Mx = My = Mz = 0 Scharnier met verplaatsing en torsie vast. Nx≠ Vy≠ Vz≠ Mx≠ 0 My = Mz = 0 Moment vast verbinding. Nx ≠ Vy ≠ Vz ≠ Mx ≠ My ≠ Mz ≠ 0 Volledige continuiteit van de elementen. Nx ≠ Vy ≠ Vz ≠ Mx ≠ My ≠ Mz ≠ 0 LEGENDA : Sterke richting : Moment vast Zwakke richting : scharnier Nx≠ Vy≠ Vz≠ My≠ Mx≠ 0 Mz = 0 Scharnier met verplaatsing vast. Nx ≠ Vy≠ Vz≠ 0 Mx = My = Mz = 0 Sterke richting : Halfstijf moment vast Zwakke richting : scharnier Nx≠ Vy≠ Vz≠ My≠ Mx≠ 0 Mz = 0 1 2 3 4 5 6 7
De overkapping van het rugbyveld van Sart Tilman: Buisconstructie en gespannen zeil Het programma beoogt de realisatie van een overdekte trainingsruimte, waar bij alle weersomstandigheden rugby kan worden beoefend. Maar vanaf het begin blijven de contouren van het project vaag: een half veld, een kwart veld of gewoon een opwarmingsruimte? Deze onbestemdheid laat daardoor ruimte voor een ongebruikelijke conceptuele vrijheid, waarbij architecten en ingenieurs verschillende interpretaties van het programma kunnen uitproberen. Vanaf de eerste besprekingen willen de architecten en het studiebureau verder gaan dan enkel een functionele overkapping. De ambitie is om een volwaardig architecturaal geheel te creëren, waarbij de structuur de belangrijkste taal van het project wordt. Deze aanpak leidde tot een bijzonder iteratieve voorontwerpfase, gekenmerkt door talrijke heen-en-weer-bewegingen tussen beide partners1. De uitdaging bestond erin om de dialoog tussen het gebouw en de overkapping te verzekeren en een coherent geheel te vormen, De overkapping van het nieuwe rugbyveld van Blanc Gravier is het resultaat van een nauwe samenwerking tussen architecten en ingenieurs en combineert een strak buizenframe met een licht opgespannen zeil. Het geheel is een illustratie van het streven naar een evenwicht tussen constructieve eenvoud, structurele prestaties en architecturale uitstraling. Een project dat voortvloeit uit architecturaal en structureel onderzoek Het ontstaan van de overkapping van het rugbyveld van Sart Tilman gaat terug tot een architectuurwedstrijd die in 2015 werd uitgeschreven en gewonnen door Baumans-Deffet en bureau greisch, in het kader van de volledige renovatie van de sportfaciliteiten van Blanc Gravier. René Greisch zelf stond aan de wieg van deze faciliteiten. Begin jaren 80 werkte hij samen met architect Bruno Albert om ze te ontwerpen en te realiseren. Tekst & tekeningen: bureau greisch Foto’s: Jean-Luc Deru (photo-daylight.be) 1
21 InfoSteel #83 — 2025/10-11-12 zonder scheiding tussen het gebouwde volume en de luifelstructuur. De eerste voorstellen zijn gebaseerd op zware vakwerkliggers en geprofileerde stalen dakplaten die het geheel overkappen, een rationele oplossing die door de architecten echter als te weinig transparant wordt beschouwd. De studies hebben echter meer gedurfde varianten in petto: een structuur met twee hellingen, daken met gespannen zeilen, gebogen vormen of betonnen roosters. Elke schets verkent het licht, de lichtheid en de relatie met het bosrijke landschap van Sart Tilman. Deze experimentele aanpak leidt, naarmate de uitwisseling vordert, tot het ontstaan van een sterke visie: een geplooid en dynamisch dak, dat zowel de spanning van een zeil als de strakheid van een dakconstructie oproept. Dit concept, geïnspireerd op shed-daken, biedt verschillende voordelen: het zorgt voor natuurlijk licht en garandeert de stevigheid van het geheel. Door zijn plooien en diagonalen wordt de structuur tegelijkertijd een dragend element en een architectonisch element. Het geeft visueel uitdrukking aan de krachtswerkingen die zich voordoen. De uiteindelijk gekozen oplossing combineert buisvormige vakwerken en een gespannen textielbekleding, waardoor robuustheid, elegantie en transparantie met elkaar worden verzoend. Wat het gebouw betreft, is het ontwerp ingegeven door de wens om de leesbaarheid van de constructie te behouden, zonder de gevel te verbergen achter zware ondersteuningen. Aan de achterzijde suggereert de integratie in het bosrijke landschap dan weer juist een meer organische benadering. Het oorspronkelijke ontwerp, gebaseerd op een beperkt aantal kolommen met een grote doorsnede, werd geleidelijk aan verlaten ten gunste van een ‘bos’ van fijnere en talrijkere kolommen. Deze oplossing zorgt voor een betere integratie in het begroeide landschap van de locatie en een meer ritmische uitstraling van de gevel: de kolommen aan de kant van het gebouw volgen nu het patroon van de gevelbekleding en zorgen voor continuïteit tussen de structuur en de architectuur. Een schijnbare eenvoud, het resultaat van nauwgezet ingenieurswerk Nadat het architecturale concept werd goedgekeurd, voerde het ingenieursbureau de detail- en uitvoeringsstudie van de structuur uit, in samenwerking met staalbouwer Steeltec. Locatie: Site van Blanc Gravier, Sart Tilman, Luik Opdrachtgever: Ecetia Collectivités Architect: Baumans-Deffet Studiebureau stabiliteit en staal: bureau greisch Aannemer: Duchêne-Gillion Staalbouwer: Steeltec Bouwpartners lid van InfoSteel: bureau greisch, Steeltec 1 Een volwaardig architecturaal object creëren, waarbij de structuur de belangrijkste taal van het project wordt. 2 De kolommen aan de kant van het gebouw volgen het patroon van de gevelbekleding en zorgen voor continuïteit tussen de structuur en de architectuur. PROJECT 1 Zie ontwerpen op cover van dit magazine. 2
RkJQdWJsaXNoZXIy MzE2MDY=