raatliggers: Meer sterkte, gelijk gewicht De automatische productie van liggers met opengewerkte lijfplaat De oudste bekende raatliggers werden begin jaren 1930 ontworpen en vervaardigd door de Skodafabrieken in Pilsen. Het betrof dakliggers met een vrije overspanning van 12 m in een fabriekshal in Doudlevec (Tsjechië).2 Van Boyd-beam naar Litzkaligger De oorsprong van de raatligger ligt onder meer ook bij de Britse ingenieur Geoffrey Murray Boyd, die het concept in 1935 bedacht terwijl hij in Argentinië werkte. Hij zocht naar een manier om liggers stijver te maken voor een monorailtakel zonder de flensbreedte te vergroten. In 1939 verkreeg hij het Britse patent voor deze ‘Boyd-beam’. Hubert en Franz Litzka, de drijvende krachten achter Litzka Stahlbau, hebben de uitvinding van een nicheproduct omgezet in een industriestandaard. Hubert Litzka wordt algemeen erkend als de ingenieur die de eerste volledig automatische productielijn voor raatliggers ontwikkelde. De methode was zo succesvol dat op het Europese vasteland de term Litzka-ligger lange tijd synoniem was voor de raatligger. Zo schrijft Hubert Litzka in het artikel: “Vandaag de dag heeft een Duits bedrijf automatische apparaten ontwikkeld die volgens een bepaald programma met een brander en zonder onderbreking zigzagvormige sneden maken in balken van alle profielen, zowel normale balken als balken met brede flenzen of balken van het Europese type. Het automatische snijapparaat beweegt zich over drie balken die parallel naast elkaar op de werkbank liggen... In 1960 verscheen in ons magazine een artikel van ingenieur Hubert Litzka onder de titel “La production automatique de poutres à âme évidée de tous types et de toutes dimensions” 1. Hij bespreekt de introductie van industriële productie van raatliggers - liggers met opengewerkte lijfplaat. Waar de productie voorheen handmatig en kostbaar was, heeft de Duitse firma Litzka Stahlbau een productielijn en apparatuur ontwikkeld om het vervaardigen van raatliggers te automatiseren. Raatliggers worden gemaakt van standaard warmgewalste profielen, waarvan het lijf via een zigzagpatroon in twee wordt gesneden. De twee helften worden één steek verschoven en terug aanelkaar gelast, waardoor een hogere en buigstijvere balk ontstaat. De pogingen om stevige, lichte en economische constructies te creëren, dateren al van voor WOII. Al in die tijd werden er stalen liggers met opgewerkte lijfplaat (raatliggers) gemaakt, maar deze waren vanwege hun te hoge kostprijs slechts beperkt succesvol op de markt. Hubert Litzka stelt in het artikel: “De overduidelijke voordelen van liggers met opengewerkte lijfplaat wat betreft gewichts- en kostenbesparing konden pas na voltooiing van de balk nauwkeurig worden beoordeeld. De arbeidskosten en bijkomende kosten verminderden de verwachte besparingen zodanig dat deze balken, die bij hun verschijning op de markt rond 1930 veel verwachtingen hadden gewekt, zich niet als gangbare elementen van de staalconstructie konden doorzetten.” Tekst: InfoSteel 1 Productieschema van raatliggers 2 Schema van de verschillende snijpatronen voor raatliggers 3 Tabel met vergelijking van de eigenschappen van raatliggers en liggers met volle lijfplaat. 3 2
RkJQdWJsaXNoZXIy MzE2MDY=